Obnova i zaštita crkve brvnare u Vrbi – I deo

Zavod za zaštitu spomenika kulture u Kraljevu izabrao je najpovoljnijeg ponuđača koji će, po ceni od oko 5 miliona dinara (plus porez) izvesti konzervatorsko – restauratorske radove na crkvi brvnari u Vrbi. Prema projektu biće izvršena obnova i zaštita temelja, poda, zidova, krova, ikonostasa, prozora i drugih gradjevinskih elemenata crkve, a rok za završetak posla je 100 kalendarskih dana od potpisivanja ugovora, ili negde do polovine novembra 2016. godine.

Irena Gvozdenović, viši kustos etnolog, objavila je rad pod nazivom „Religijska uloga, funkcija i stanje crkava brvnara u kraljevačkoj opštini“ u kome piše i o crkvi brvnari u Vrbi. Tekst koji je objavljen 2005. godine u „Glasniku etnografskog muzeja“ prenosimo u dva nastavka.

– Selo Vrba se nalazi oko 10 km južno od Kraljeva, na putu prema Vrnjačkoj Banji. Centar sela formiraju: zgrada mesne kancelarije i zadružnog doma, nekoliko prodavnica i stambenih kuća, a najistaknutije mesto zauzima velika porta u kojoj se nalaze nova zidana crkva i stara crkva brvnara; pored nove crkve nalazi se crkvena zgrada sa zvonikom.

Crkva brvnara u Vrbi izgrađena je 1831. godine. Nikola Šarac iz Vrbe, bogati seljak koji nije imao dece, poklonio je zemlju za školu i crkvu. Na toj darovanoj zemlji sami seljaci su izgradili svoju crkvu.

Arhitektura crkve vrlo je jednostavna, uobičajena i podseća na običnu kuću brvnaru. Osnova crkve je pravougaona, s polukružnim oltarskim završetkom; dužina crkve je 13,20 m, širina 6,90 m, a ukupna površina iznosi 87 m2. Ova crkva brvnara pripada crkvama srednje veličine. Postavljena je na kamenom temelju i pravljena od hrastovih talpi koje su položene preko njega. Visina talpi iznosi 2,50 m, a debljina 8 cm. Talpe su iznutra oblepljene trskom i okrečene, a spolja nisu, tako da je na uglovima i sastavima moguće videti uspravne direke koji su užlebljeni kulacima. Talpe se nastavljaju zakošenim vrengijama, a veze su zakovane drvenim ili gvozdenim pišljacima, tj. klinovima. Zidovi su malo nakrivljeni, ali su u uglovima pritegnuti gvozdenim zategama pod uglom od 450 (makasi). Nizak krov, sa širokom streh om i potkrovom prekriven je ćeramidom. U slemenu krova nalazi se jedan gvozdeni krst. Na streh i je delimično sačuvan venac koji je ukrašen urezima i šarama. Crkva ima četiri prozora i dvoja vrata; glavna vrata su na zapadnoj strani, na južnoj strani postoje dva prozora, a na severnoj još jedna vrata i jedan prozor. Oltarska apsida je u obliku pravilnog polukruga i nalazi se na istočnoj strani.

Crkva brvnara u Vrbi

Pod crkve je od dasaka, a iznad tavanjača nalazi se plitak koritasti svod od šašovaca, tj. dasaka koje su cepane na kriške, slično šindri. Unutrašnjost crkve čine oltar i centralni deo – naos; postojala je i priprata (predvorje na zapadnoj strani) koje više nema, jer je pregrada uklonjena, a da je postojala može se utvrditi po preostalom žlebu na tavanici prednjeg dela hrama. U unutrašnjosti crkve dominira ikonostas i ne zna se ko ga je radio. Dve prestone ikone, predstave Bogorodice s malim Hristom i Isusa Hrista, rađene na platnu većeg formata i uramljen u obične drvene ramove, zauzimaju centralno mesto na ikonostasu. Ne zna se koji ih je slikar radio, a postoji mogućnost da su donete iz Albanije. Ikone su s početka XX veka i radio ih je dobar slikar, veoma moderno, širokim potezom. Osim prestonih ikona na ikonostasu se nalaze predstave Sv. Nikole, Arhanđela Mihaila, Arhanđela Gavrila i Sv. Petke. Vrlo je interesantna ikona Sv. Jovana koja je rađena teh­nikom tempere na kaširanom platnu, na lipovom drvetu, u obliku medaljona, s držačem kojim se vezuje za nosač ikonostasa. Lik predstavljenog svetitelja je vrlo karakterističan: on plače, čelo mu se vidi, a lice je prekriveno belim ubrusom. Ikona datira iz sredine XIX veka, a slikar je nepoznat. Trenutno se nalazi na konzervaciji u Republičkom zavodu za zaštitu spomenikau Beogradu.

U crkvi brvnari nalaze se dva barjaka; prvi su crkvi poklonili meštana – porodica Pavlović, o čemu svedoči i sam natpis:

„CRKVI VRBSKOJ ZA POKOJ DUŠE SVIH SVOJIH BRAĆA PAVLOVIĆI. 1932“

Barjak je od pamučnog brokata braon-bordo boje sa zlatnožutim resama, i apliciranim platnom na kome je naslikan Arhanđel Mihailo. Drugi barjak je, takođe, od pamučnog brokata bordo boje sa resama od zlatnožutog konca, a s obe strane su aplicirana platna. S jedne strane naslikano je Hristovo vaznesenje, a s druge strane Sv. Trojica. Ovi prikazi su vrlo realistički rađeni, širokim potezima, rukom dobrog slikara. Mnogi predmeti iz stare crkve prebačeni su u novu, tako je slučaj i s plaštanicom koja je još u upotrebi i nalazi se u oltaru nove crkve. Pretpostavlja se da su plaštanica i drugi barjak iz vremena od kad potiče i crkva, i da ih je radio isti majstor. Plaštanica je, kao i barjak, opšivena resama od zlatnožutog konca. Na časnoj trapezi, u oltaru nove crkve, nalazi se jevanđelje koje je ranije bilo u staroj crkvi. Štampano je u Moskvi 1894. godine, ima drvene korice preko kojih se nalazi povez od somota i ukrašeno je pravougaonim metalnim aplikacijama. S prednje strane teh­nikom iskucavanja, urađeno je Vaznesenje Hristovo, a sa druge strane se nalaze Sveta Trojica. Jevanđelje se bočno zakopčavalo mesinganim kopčama, od kojih je jedna sačuvana. U pevnici nove crkve nalazi se apostolov natpis koji je, takođe, prenet iz stare crkve. Taj apostolov natpis je iz 1843. godine i štampan je u Moskvi u vreme cara Nikolaja Pavloviča. Ima kožni povez i natpis na prednjoj strani:

„NADPIS POSLAO CAR NIKOLA 100 KOMADA CRKOVNI KNjIGA U SRBIJU KOJIH POŠILj SE OVOJ APOSTOL U CRKVU VRBSKU ZA SPOMEN CARU NIKOLI. 1846 LETA UŽIČKI EPISKOP NIKIFOR MAKSIMOVIĆ“
Barjak - poklon porodica Pavlović crkvi brvnari u Vrbi i Barjak - prikaz Hristovog Vaznesenja vrpskoj crkvi brvnari.
Barjak – poklon porodica Pavlović crkvi brvnari u Vrbi i Barjak – prikaz Hristovog Vaznesenja vrpskoj crkvi brvnari.
Redakcija infokraljevo.com
Redakcija

Ostavite odgovor