Obnova i zaštita crkve brvnare u Vrbi – II deo

Kao što smo već pisali, tekst u kojem je lepo opisana crkva brvnara u Vrbi je objavila Irena Gvozdenović, viši kustos etnolog, u svom radu pod nazivom „Religijska uloga, funkcija i stanje crkava brvnara u kraljevačkoj opštini“.  Sada donosimo drugi deo teksta o crkvi brvnari u Vrbi.

 – Crkva brvnara u Vrbi posvećena je Svetom Nikoli, arhiepiskopu mirlikijskom i čudotvorcu. Na ikoni, Sveti Nikola je predstavljen u svom arhijerejskom okrutu; poznat je kao zaštitnik voda i lađara, i prevoznik duša s ovog na onaj svet. I danas mnogi lađari hrišćani veruju da im pomaže i slave ga kao svog patrona. Nekada se na svim hrišćanskim lađama nalazila ikona Svetog Nikole, a on se najviše praznovao duž Jadranskog i Sredozemnog mora. Pretpostavlja se da su ga čak i turski lađari poštovali. Uoči Svetog Nikole, oko četiri sata po podne, svaka lađa stane i baci sidro, a na dan tog sveca svi lađari bi ga proslavljali i tek sutradan bi nastavljali plovidbu. Ulogu zaštitnika i gospodara voda Srbi su preneli na Svetog Nikolu, a tu ulogu su u panteonu starih bogova imali Neptun i Posejdon. Najveći deo Sveti Nikolasrpskog naroda slavi ovog sveca, a pretpostavlja se da je tako jer su još za njegova života Stari Sloveni s reke Don odlazili u Mire svom svetitelju, a i posle njegove smrti su na njegov grob odvodili svoje bolesnike. Sveti Nikola se praznuje 19. decembra i taj dan je poznat kao zimski Sveti Nikola, a 22. maja je u narodu poznat kao letnji Sveti Nikola, i tog dana se čini spomen na prenos njegovih moštiju. Grad Mire u Aziji, kao i ostali delovi Istočnog rimskog carstva, u XI veku bio je izložen napadima Turaka koji su progonili hrišćane, rušili hramove i spaljivali mošti svetitelja. U to vreme, u južnoj Italiji mnoge crkve su bile pod Carigradskom patrijaršijom, među kojima i crkva u Bariju, na Jadranskom moru. Jednom svešteniku iz Barija u snu se javio sveti Nikola sa željom da njegovo telo prebace iz Mira u Bari. To je bilo 1096. godine. Građani iz Barija su natovarili lađe žitom i prerušili kaluđere u lađare. Kaluđeri su pronašli telo svetog Nikole u mirskoj crkvi i doneli su ga u Bari. Uz veliku svečanost i litiju njegove mošti položili su u crkvi Sv. Jovana. Posle tri godine građani Barija podigli su velelepnu crkvu Svetom Nikoli i u nju preneli mošti svetitelja.

Mada crkva brvnara slavi Sv. Nikolu; na sam Nikoljdan – 19. decembra se ne održava liturgija. Liturgija se obavlja samo na Sv. Nikolu Mladog – 22. maja i taj dan figurira kao crkvena slava. Na dan Vaznesenja Gospodnjeg – Spasovdan koji se slavi 40 dana posle Vaskrsa i predstavlja zavetinu – seosku slavu u Vrbi, služi se liturgija u crkvi brvnari. Tog dana, posle liturgije, sveštenik i seljaci obilaze tri kruga oko crkve i ta njihova povorka predstavlja skraćenu formu litije koja se, nažalost u ovom selu nije obnovila u poslednjih nekoliko godina, kao što je to u nekim drugim selima oko Kraljeva.

Sama činjenica da je ta crkva brvnara posvećena Sv. Nikoli, koji je gospodar i zaštitnik voda, svedoči o bogatstvu tog kraja vodom. Verovatno je blizina Morave uticala da crkva bude posvećena baš tom svecu i da ga čitav taj kraj slavi kao svog patrona. Čak su i sve vodenice na Moravi posvećene Sv. Nikoli. O poštovanju kulta vode u tom kraju svedoče podaci da se na dan Usekovanja glave Svetog Jovana Krstitelja – 11. septembra u selu Dragosinci koje se nalazi u blizini sela Vrbe, na mestu gde se nalazi šest izvora i koje se zove Savova voda, služi liturgija kojoj prisustvuje veliki broj ljudi. Tu vodu svi smatraju svetom i lekovitom i posle održane službe uzimaju je i nose kućama. Na tom mestu održava se služba i na Svetog Savu – 27. januara, jer se smatra da je baš na to mesto, koje je po njemu dobilo ime, on dolazio i obraćao se narodu: Dragi sinci, pa je selo dobilo ime Dragosinci.

Liturgija se u crkvi brvnari održava na dan crkvene slave. Na dan seoske slave nema liturgije, ali je crkva otvorena i meštani ulaze u nju. Nedeljna liturgija se ne obavlja, kao ni običaji iz životnog ciklusa ljudi (krštenja, venčanja i opela) koji su vezani samo za novu crkvu od kad je ona izgrađena. Meštani ne posećuju često staru crkvu, mnogo više odlaze u novu koja se nalazi na desetak metara južno od nje. Posvećena je Sv. Trojici i pored nje se nalazi crkvena zgrada sa zvonikom koja je podignuta 1958. godine. Službe u ovoj crkvi vrši sveštenik Dobrinko Topalović.
Oko crkve brvnare nije bilo sobrašica. Ima nekoliko grobova, od kojih su najznačajniji grob darodavca i ktitora Nikole Šarca, sveštenika Živka Putnjikovića sa ženom i zetom, grobovi meštana poginulih u Prvom i Drugom svetskom ratu i grob jednog Rusa za koga se ne zna ko je i šta bio.

Crkva brvnara u Vrbi u svom veku stradala je više puta, a najviše u Prvom i Drugom svetskom ratu. Meštani su je, pod nadzorom Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Kraljeva, obnovili pedesetih godina, jer je u ratu bila dosta oštećena od nemačkih granata. Godine 1995. sveštenik vrpski Dobrinko Topalović, uz pomoć jednog meštana, obnovio je krov, prepokrio ga ćeramidom i poboljšao krovnu grednu konstrukciju.

Crkva brvnara u Vrbi

Ta crkva brvnara evidentirana je kao spomenik kulture i pod zaštitom je Zavoda za zaštitu spomenika grada Kraljeva; u dobrom je stanju jer se o njoj brinu nadležni organi i sami meštani.

Crkva brvnara u selu Vrba lagano gubi svoju funkciju. Na dan crkvene slave se održava liturgija, a na dan seoske slave nema službe. Nedeljna liturgija se održava samo u novoj crkvi, kao i svi obredi iz životnog ciklusa ljudi: krštenja, venčanja i opela. Meštani slabo posećuju staru crkvu, ali je poštuju. Ova crkva je u dobrom stanju, ali bez obzira, treba brinuti o njoj. Ona je, kao i cvetačka crkva brvnara, pod zaštitom Zavoda za zaštitu spomenika kulture grada Kraljeva, dok su ostale samo evidentirane kao spomenici kulture.

Redakcija infokraljevo.com
Redakcija

Ostavite odgovor