Listali smo knjigu “Kraljevo od varoši do grada“

Knjigu „Kraljevo od varoši do grada“ autora Dragana Draškovića, u izdanju Narodnog muzeja Kraljevo, koju je grafički dizajnirao Dragan Pešić, listali smo sa ogromnim ličnim zadovoljstvom i uz potpuno uverenje da će ona postati nezaobilazna literatura stručne javnosti i lektira najšire čitalačke publike.

Tačno 683 fotografije i razglednice iz XIX i prve polovine XX veka, od kojih je najveći broj prvi put publikovan u ovoj knjizi, dokumentuju razvoj Kraljeva od varoši do grada, a razvrstane su u 21 tematsku oblast: urbani razvoj Kraljeva, panorame, ulice, trg, zgrade, saobraćaj… parovi, porodice, škole, sport, svakodnevica, selo, manastiri, kraljevi u Kraljevu…

Uspomena od Luja Bregea, 1928.
Uspomena od Luja Bregea, 1928.

Uz fotografije koje je prikupljao četvrt veka Dragan Drašković piše o svestranom razvoju Karanovca, urbanističkom, saobraćajnom, privrednom, kulturnom.

U knjizi je pokazano da je urbanistički plan Karanovca (Kraljeva) sa karakterističnim centralnim kružnim trgom i pravilnim rasporedom ulica uradio još 1832. godine Laza Zuban, sekretar knjaza Miloša, i da je realizaciju plana započeo Petar Lazarević Cukić, čime je opovrgnuta do sada rasprostranjena verzija o zaslugama Jovana Sarića.

Železnica radionica, Mašine za obradu kolskih točkova, oko 1940.
Železnica radionica, Mašine za obradu kolskih točkova, oko 1940.

Uz Jovana Sarića navedena su  imena četrdesetak predsednika opštine do 1941. godine i dat je spisak naziva najvažnijih ulica i trgova iz 1901. godine uporedno sa spiskom iz 1997. godine.

Rečima  jednog od recenzenata, Kraljevčanina, dr Ljubodraga Ristića, višeg naučnog saradnika Balkanološkog instituta SANU, podržano je stanovište autora  da je period između dva svetska bio period relativno najdinamičnijeg rasta Kraljeva, kada je varoš postajala grad. O tom vremenu izdvajamo dva – tri pasusa iz uvodnog dela knjige „Kraljevo od varoši do grada“:

Tenis u Kraljevu, oko 1930.
Tenis u Kraljevu, oko 1930.

– Posle Prvog svetskog rata Kraljevo ulazi u novu fazu razvoja koju karakteriše ubrzana industrijalizacija. Zahvaljujući ratnim reparacijama, najpre 1928. godine dobija Fabriku aviona, a 1936. godine Železničku radionicu za opravku vagona i lokomotiva (kasnije Fabrika vagona). Do 1941. godine Kraljevo postaje najveće gradilište u Srbiji i poprima sve odlike značajnog gradskog središta. Prostor prema Divljem polju, industrijskoj zoni, popunjavao se novim zgradama za potrebe smeštaja radne snage, te je tako nikla Francuska kolonija. U ovom periodu Kraljevo je dobilo prugu normalnog koloseka i novu železničku stanicu, savremene drumove prema Kragujevcu i Raški, gvozdeni most na Ibru, nove školske zgrade za srednju i osnovnu školu, spomenik srpskim ratnicima 1912 – 1918, katoličku crkvu, sportske terene za fudbal, tenis itd. Obim naglog razvoja najbolje ilustruju podaci o broju kuća i stanovnika.

– Naselje sa 116 domova koje je video Joakim Vujić 1826. godine, u 20. vek ušlo je sa 610 kuća i 3.238 stanovnika. U popisu iz 1921. godine, Kraljevo je imalo 3.570 stanovnika i 823 kuće, a 1931. 7.022 stanovnika i 1.636 kuća.

Mataruška Banja, Hotel Žiča, oko 1933.
Mataruška Banja, Hotel Žiča, oko 1933.

– Ovim brzim razvojem nekadašnja obeležja varoši su postala prošlost okojoj se nostalgično razmišlja tek u dodiru sa požutelim dokumentom, pohabanom fotografijom, razglednicom ili predmetom iz tog vremena. Oni čuvaju uspomenu na vreme koje je karakterisala želja i stalna težnja ka prvom ili prvoj: školi, učitelju, lekaru, apotekaru, železnici, fabrici, novom sportu, modi, novoj kući, kaldrmisanoj ulici, mostu, trgovini, hidro i električnoj centrali, automobilu, horu itd… Istovremeno, brojni Kraljevčani svojim radom, znanjem i delima uspešno prevazilaze lokalne okvire i postaju šire poznati i priznati: Milenko Vesnić, političar i državnik, Dobrivoje Božić, pronalazač železničke vazdušne kočnice, Milivoje Crvčanin, kompozitor, Stojan Stojić, biciklista, učesnik na Olimpijadi u Berlinu 1936. itd.

Redakcija infokraljevo.com
Redakcija

Ostavite odgovor