Fudbal u Kraljevu – razvoj

Privredni razvoj Kraljeva počinje tek s kraja XIX i početkom XX veka, zahvaljujući pre svega izgradnji puta Kraljevo-Raška u periodu od 1883. do 1889. godine i puštanje u rad pruge uskog koloseka Stalać – Čačak, što je doprinelo razvoju trgovine. Razvoj trgovine je pozitivno uticao na lokalne privredne prilike te je ubrzo je usledila izgradnja čitavog niza novih privrednih objekata, u prvom redu parnih mlinova, kojih je bilo nekoliko u različitim delovima grada. Trend ubrzanog privrednog razvoja se nastavlja i tokom narednih decenija, privremeno biva prekinut tokom Prvog svetskog rata, da bi nakon njegovog završetka Kraljevo postalo jedan od značajnijih privrednih centara Kraljevoregiona, zahvaljujući pre svega izgradnji Fabrike aviona i Fabrike vagona, ali i tome što je postao važan železnički čvor. Na taj način se Kraljevo od male privredno zaostale varošice, pretvorilo u, za ono vreme, moderan grad srednje veličine, te je ta promena pratila i način provođenja slobodnog vremena.

Jedan od načina na koji su Kraljevčani provodili vreme je i bavljenje sportskim aktivnostima. O samim počecima organizovanog sporta u Kraljevu ima jako malo podataka, međutim oni upućuju da je prva moderna sportska disciplina bila streljaštvo. Počelo je da se razvija već 80ih godina XIX veka, a prvo strelište se nalazilo u podnožju Grdičke kose i posedovalo je sav asortiman za normalno upražnjavanje ovog sporta (figure za gađanje, rovove za zaklon pokazivača meta i čitav niz drugih neophodnih oruđa). Kasnije je podignuto drugo, veće i modernije strelište u Staroj čaršiji, pri vrhu Karađorđeve ulice (tu se nalazio Salon nameštaja „Jasen“). Osim streljaštva, popularna je bila gimnastika koja se vežbala u okviru Sokolskog društva. Njihova vežbaonica se nalazila u okviru kasarne „Car Dušan“, na mestu današnje Lesnine, da bi se kasnije preselili u svoj dom, nazvan „Sokolana“. Zatim, šah je imao svoje poklonike, lov, smučanje, biciklizam, ali jedan od sportova koji je dobijao simpatije, pre svega mladih Kraljevčana, bio je fudbal ili „loptanje“, kako se tada nazivao ovaj sport. Fudbal je odmah po dolasku u Kraljevu dobio veliku pozornost javnosti i postao popularan toliko da su se vlasti pribojavale „da ovaj naduvani ‘balon od kože’ odvlači pažnju đacima od učenjam da se njime bave loši đaci i oni siromašni“, dok je policija bila zainteresovana za fudbal jer su u njemu „gledali opasnost okupljanja ‘crvenih’”.

KraljevoPrema svedočanstvima prvu fudbalsku loptu, tzv. krpenjaču, u Kraljevo je doneo konjički kapetak Delić, poreklom iz okoline Šibenika, koji je pobegao iz austrijske vojske i posle službovanja u Beogradu došao u Kraljevo. Prva lopta je kupljena u Zemunu, bila je od kože, a unutra se nalazila guma koja se pumpala kada je trebalo da bude upotrebljena. U početku, nije bilo organizovane igre već se igralo stihijski na privremenim lokacijama, poput livada. Usled potrebe za pravim igralištem, pristupilo se izgradnji jednog koje se nalazilo izvan grada (čaršije) u Divljem Polju. Nalazilo se preko puta stare železničke stanice i ložionice, gde se danas nalaze železnički magacini i koloseci. Obično se igralo u kasnim večernjim satima, dok su se utakmice najčešće zakazivale nedeljom. Takmičari bi sami obeležavali teren, a od komadanta 19. Artiljerskog puka pukovnika Konstantinovića bi pozajmljivali klupe koje su služile kao tribine. Međutim, teren na Divljem Polju nije bio jedina lokacija za „loptanje“ već je postojala još jedna na prostoru „Dudinjara“, gde se kasnije nalazila zgrada „Elektrokombinata“. Prve zvanične utakmice održane su na igralištu u Divljem Polju između „Žiče“ i „Viktorije“ iz Čačka 1919. godine.

Tokom vremena fudbal postaje sve popularniji i počinju da se formiraju prvi pravi fudbalski klubovi. Prvi koji je formiran bio je „Žiča“, osnovan 1919. godine, da bi već 1922. promenio ime u „Ibar“. Njegovi igrači su nastupali u dresovima otvoreno plave boje, a takmičio se u ligi Kragujevačkog loptačkog podsaveza i dugo je bio prvak Kraljeva. Osim ovog, ubrzo su formirani i drugi klubovi. Sumnje policije da fudbal okuplja „crvene“ su delimično imale osnova jer je novi sport vrlo brzo postao popularan među kraljevačkom omladinom i radničkom klasom. Oni su se okupili uKraljevo fudbalskom klubu „Spartakus“ koji je nedugo nakon njegovog formiranja, početkom 1926. bio zabranjen uz obrazloženje da predstavlja „komunistički klub“. No, ubrzo je formiran novi klub pod imenom „Klasbor“, ali i on biva zabranjen. Konačno, formiran je Sportski klub „Polet“, međutim on nije bio verifikovan i radio je poluilegalno. Ovo nije poslednji pokušaj komunista da formiraju svoj klub jer je 1931. godine postojao Sport klub „Radnički“ čija boja kluba je bila otvoreno crvena, a igrači su nosili prugaste crveno-crne dresove. Pojavio se i čitav niz drugih klubova poput „Jedinstva“, koji je okupljao trgovce i trgovačke pomoćnike, zatim Sport klub „Morava“ (oktobar 1930.), i ponovo Sport klub „Žiča“ (1933.), a pred Drugi svetski rat je osnovano sportsko društvo „Omladinac“. Popularnost novog sporta doprinela je i formiranju lokalne fudbalske lige, dok su se kasnije kraljevački klubovi takmičili u Zapadnomoravskoj župi „Kragujevačkog loptačkog potsaveza“. U okviru ovog podsaveza takmičilo se 27 ekipa iz Kragujevca, Ćuprije, Jagodine, Svilajnca, Gornjeg Milanovca, Užica, Čačka i Kraljeva. Kao najveći rivali smatrani su klubovi iz Čačka („Borac“ i „Jedinstvo“). Na igralištu u Kraljevu gostovali su gotovo svi fudbalski klubovi iz Srbije, ali posebnu pažnju je izazvalo gostovanje prvog stranog kluba. U pitanju je bio poznati bečki klub „BAK“, koji je posetio Kraljevo 1929. godine gde je odigrao prijateljsku utakmicu sa „Ibrom“ i tom prilikom je bio poražen rezultatom 2:1.

Utakmice su se igrale nedeljom, na „gradskom stadionu“, a neretko su bile propraćene tučama i incidentima. Tako na primer, na prvenstvenoj utakmici između “Morave” i “Žiče” 1933. godine došlo je do, čak, dve tuče na terenu. Prema izveštaju u lokalnim novinama: “Sudija savršeno nije hteo da vidi kako su igrači “Žiče” V. Kuzmanović i B. Nikolić šamarima i pesnicama napali igrača “Morave” P. Babića – neznamo hoćeli zažmuriti, savest dežurnih Župe i Podsaveza.”

Razvoj fudbala u Kraljevu je zaustavljen 1935. godine kada je igralište prestalo da postoji jer su izgrađene Železničke radionice, da bi krajem 1936. odlukom „Jugoslovenskog nogometnog saveza“ iz njegovog članstva izbrisan „Radnički“. Navodno je rukovodstvo „Radničkog“ organizovalo bojkot jedne „Ibrove“ utakmice. Nedostatak mesta za igranje se ogladalo u postepenom opadanju interesovanja za ovaj sport, međutim probani su razni načini da se do nekog rešenja dođe. Tako je „najstariji futbalski klub našeg mesta „Ibar“, poveo akciju u zajednici sa ostalim sportskim zajednicama i uspelo se toliko što je, zahvaljujući razumevanju opštinskih odbornika u budžet opštine za 1939/40. godinu unesena suma od 70 000 dinara za kupovinu sportskog igrališta.“ Međutim, utvrđeno je da širem području grada ne postoji odgovarajući teren koji bi mogao da se otkupi za taj novac, pa je zatraženo da se dodeli slobodan teren na Ibru, tik ispod hotela „Pariz“. Jedan od pokušaja oživljavanja ovog sporta je i formiranje Sport kluba „Železničar“ (1935.), čiji su članovi uglavnom bili radnici u Železničkim radionicama. Ovaj klub je od „Generalne direkcije državnih železnica“ dobio na korišćenje plac koji je preuređen u fudbalski teren, na kojem su utakmice igrali „Ibar“ i „Morava“.

Sloga

U toku Drugog svetskog rata sportski život u Kraljevu je zamro, iako je kolabaraciona vlada Milana Nedića nastojala da održi makar privid normalnog života organizovanjem fudbalske lige, ali i svih ostalih sportova. Međutim, usled ratnih razaranja i neprestanih borbi, sport će svoju afirmaciju dobiti nakon rata i nastupiće “zlatne godine” fudbala u Kraljevu, osnivanjem fudbalskog kluba “Sloboda”, koji će ubrzo promeniti ime u “Sloga”.

Vojkan Trifunović
Vojkan Trifunović

istoričar iz Kraljeva

Ostavite odgovor