Crkva brvnara u selu Čukojevac kod Kraljeva

Selo Čukojevac se nalazi oko 12 km istočno od Kraljeva. U centru sela, s leve strane puta Vitanovac – Čukojevac, nalazi se porta – crkveno dvorište, veličine jednog hektara i dvadeset ari, u kome istaknuto mesto zauzima crkva brvnara. Pored crkve brvnare nalazi se nova – zidana crkva, crkvena kuća iz XVII veka i kafana iz XVIII veka koja je preuređena u dva sveštenička stana i sale za potrebe crkve. Crkva ima dve parohije. Prva parohija obuhvata sela: Stubal, Čukojevac i Leševo. Drugu parohiju čine sela Vitanovac, Milavčići i Pečenog.

Po predanju, crkva brvnara je u doba Velike seobe Srba pod Arsenijem III Čarnojevićem bila na Ćirkovskoj kosi gde su je Turci pronašli. Narod, bojeći se turskog zuluma, preselio je crkvu na sadašnje mesto oko 1800. godine. Govorilo se da je crkva preletela, pobegla, da su je vile prenele. Na mestu na kome se nalazila crkva i danas postoje ostaci temelja, ostao je i naziv Crkvište.

Ima podataka koji ukazuju da crkva brvnara potiče iz 1780. godine, a Joakim Vujić je pominje 1826. godine u svojim Putešestvijama, kao vitanovačku crkvu.

crkva brvnara

Ova crkva je jednostavnijeg oblika, osnova joj je pravougaona i ima polukružni oltarski završetak. Svrstava se u crkve brvnare srednje veličine jer je površine 56 kvadratnih metara dužine 11,10 m i širine 5,30 m. Crkva je napravljena od hrastovine, tj. od hrastovih talpi koje su postavljene preko kamenog temelja, i izdignuta je 10 cm od nivoa podloge (zemljišta). Krov je nizak, s malom streh om i prekriven ćeramidom. Prepravljen je i pretpostavlja se da je ranije bio strm i prekriven šindrom, a to se može zaključiti po preostalim ležištima za podupirače prvobitne streh e koja je bila veća. Krov je dvodelni i u njegovom slemenu se nalaze dva stilizovana krsta od gvožđa. Crkva ima dvoja vrata i pet prozora. Zapadna i severna vrata su zasvedena i podeljena u polja, s rezanom, brazdanom i brušenom ornamentikom. Pored običnih prozora sa gvozdenim rešetkama koji su novijeg datuma, izdvaja se otvor dimenzija 23 x 23 cm s izrezanim kriškama u samom drvetu koji verovatno potiče iz starijeg vremena.

Pod crkve je od kamenih ploča. Unutrašnjost se sastoji od priprate, naosa i oltara. Sačuvana je oltarska pregrada na kojoj postoje dvoja vrata. Na njoj se nalaze dve prestone ikone Bogorodica sa malim Hristom i Isus Hristos. Ikonografija ove crkve nema većih umetničkih vrednosti.

crkva brvnara

Od crkvenih predmeta interesantan je ručni drveni krst dimenzija 27 x 13 x 13 cm.

Crkva brvnara slavi Pokrov presvete Bogorodice, a to je preuzela i nova crkva koju su počeli da grade 1903. godine. Nova crkva je osvećena 1921. godine, što znači da je neposredno pre toga završeno sa gradnjom.

U crkvi brvnari služi se liturgija na dan njene slave – 14. oktobra, a narod u crkvu ulazi i na dan seoske slave – zavetine, koja se obeležava drugog dana Sv. Trojice. Tog dana se održava liturgija u novoj crkvi, dok je stara otvorena, ali najviše ljudi stoji u samoj porti ispred zapisa, tj. molitve koja se nalazi između stare i nove crkve i u ovom slučaju to je lipovo drvo. Od molitve počinje kolektivni ophod koji se nakon obilaska sela na istom mestu završava. U toj crkvi brvnari se održava liturgija na Božić i Uskrs; nedeljna služba se ne vrši, kao ni službe vezane za običaje iz životnog ciklusa ljudi (krštenja, venčanja, opela) koje se održavaju u novoj crkvi.

Oko crkve brvnare postoji nekoliko svešteničkih grobova, a bilo je i petnaestak grobova ruskih vojnika koji su poginuli 1944. godine u blizini Čukojevca. Pre nekoliko godina njihovi ostaci su odneseni u Rusiju. Oko crkve nije bilo sobrašica, jer je verovatno crkvena kafana korišćena pri svetkovinama i kolektivnim gozbama.

crkva brvnara

Crkva brvnara u Čukojevcu lagano gubi svoju funkciju. U njoj se obavljaju službe na dan crkvene slave, na Božić i Uskrs. Na dan seoske slave je otvorena, tako da, posle službe koja se održava u novoj, meštani ulaze u staru crkvu; nema nedeljne službe, niti se obavljaju obredi iz životnog ciklusa ljudi.

Ovaj tekst (uz neznatna skraćenja) preuzet je iz rada Irene Gvozdenović, višeg kustosa etnologa, koji je objavljen u Glasniku etnografskog muzeja (2005. godine) pod nazivom Religijska uloga, funkcija i stanje crkava brvnara u kraljevačkoj opštini. Autorka je rad sačinila na osnovu terenskog izviđanja, kazivanja sveštenika Miroljuba Josifljevića i citirane stručne literature.

Redakcija infokraljevo.com
Redakcija

Ostavite odgovor