Brvnare u kraljevačkom kraju

LETELE I VILE IH SELILE

U Velikom bečkom ratu ili ratu Svete lige od 1662-1699. godine, konačno je zaustavljen dalji prodor Otomanske imeprije ka Evropi. Turci su teško poraženi pod zidinama Beča, a oslobođen je i veliki deo srednje Evrope.

Prodor Austrijanaca južno od Save i Dunava i ustanak Srba u Staroj Srbiji završio se neuspehom. Posledice su bile teške. Razaranja i pustošenja u Srbiji bila su strahovita. Veliki broj Srba u seobi pod Arsenijem Trećim Čarnojevićem krenuo je na sever 1690. godine, rasuvši se po celoj Panonskoj niziji, sve do Budima i Sent Andreje. Od tog vremena, u narednih sto i više godina, Srbija je ratno poprište Austrije i Turske.

Austrijanci u novom ratu 1718. godine vladaju delom centralne Srbije do Zapadne Morave. U ratu 1739. Austrijanci gube ovu teritoriju, što ima za posledicu novu seobu Srba pod Arsenijem Četvrtim Šakabendom.

U ovim ratovima srpske crkve i manastiri pretrpeli su teške pljačke i razaranja, daleko veća nego tokom osvajanja i pada Srbije pod tursku vlast. Tom prilikom razoreni su i spaljeni mnogi naši manastiri.

U narednih trista godina većina srpskih manastira i crkava je zapustela. Obnovljeni su tek tokom 19. i 20. veka. Obnova nekih je u toku, a neki još čekaju da budu obnovljeni.

Od druge seobe Srba, do početka 19. veka i Prvog srpskog ustanka 1815. granica između turskog i austrijskog carstva bila je na Savi i Dunavu.

Brvnara unutrasnjost

Centralni deo Srbije je opustošen i retko naseljen, dok je zapadno Pomoravlje, kao granična linija u periodu od 1718-1739. bilo gotovo potpuno raseljeno. Sva sela sa leve strane Zapadne Morave, od Gledićkih planina do Čačka, bila su bez stanovnika.

Od 1739. godine, današnju teritoriju grada Kraljeva naseljava novopridošlo stanovništvo iz Stare Srbije, Kosova, Sjenice, Starog Vlaha, Crne Gore i Bosne. Nema porodice u zapadnom Pomoravlju koje ne zna odakle je došla, pa i one koje sebe smatraju starincima. Zaticali su pustu zemlju, zaraslu u šume. Sve je bilo u ‘ladu, pa, tako, jednom selu dadoše ima – Lađevci.

Nakadašnji duhovni centar Srbije, manastir Žiča, bio je u ruševinama. I ostali manastiri i crkve, u bližoj i široj okolini, bili su zapusteli. Kako se sve gradilo od drveta kojeg je bilo u izobilju – i crkve su građene od drveta. Mogle su se izgraditi brzo i na svakom mestu, a zbog čestih ratova, i vrlo brzo razgraditi i volujskim kolima preseliti na sigurnije mesto. Čest je slučaj da narod prepričava legende o “preletanju“ ovih crkava, ili kako su ih za noć vile prenosile.

U Srbiji je sačuvano pedesetak crkava-brvnara, i to uglavnom u centralnim delovima. Severeno od Save i Dunava samo ih je nekoliko, a južno od Kraljeva su prava retkost.

Na teritoriji Kraljeva sačuvano ih je svega pet, mada ih je nekad bilo više. Po sačuvanim podacima ili narodnom predanju, na mestu gde je danas restoran “Ženeva“ postojala je crkva-brvnara koja je spaljena 1805. godine. I na mestu gde se danas nalazi Crkva Svete Trojice postojala je crkva-brvnara.

Brvnara u Cvetkama

Narodno predanje govori da su ovakve crkve postojale i u Lađevcima, Miločaju i Lopatnici, kao i da je današnja crkva u Cvetkama bila najpre sagrađena u selu Obrvi, pa otuda za noć preseljena.

Pored ovih crkava-brvnara, u prvoj polovini dvadesetog veka, izgrađene su i brojne zidane crkve koje su uglavnom podignute pored brvnara, osim u selu Čukojevcu gde je nova, zidana crkva, sagrađena na mestu brvnare koja je sačuvana i premeštena pokraj novosagrađene.

Sačuvane crkve-brvnare u kraljevačkom kraju nalaze se u selima Cvetke, posvećena Svetom Mihailu, u Tavniku, posvećena Svetom Prokopiju, u Mrsaću, posvećena Svetom Petru, u Čukojevcu posvećena Pokrovu Svete Bogorodice i u Vrbi, posvećena Svetoj Trojici.

Milan Matijević

Ostavite odgovor